Khai thác, phát huy hiệu quả giá trị văn hóa
Cục Văn hoá các dân tộc Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ vừa tổ chức tổng kết các hoạt động xây dựng mô hình trải nghiệm văn hoá ẩm thực gắn với văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường phục vụ phát triển du lịch cộng đồng ở xã Khả Cửu (tỉnh Phú Thọ).
Chương trình diễn ra từ ngày 12-15/11, với hai nhiệm vụ chính là Bảo tồn Tết cơm mới của dân tộc Mường và xây dựng mô hình trải nghiệm văn hóa ẩm thực Mường. Chương trình đã giúp hơn 100 học viên là các nghệ nhân, hạt nhân văn nghệ của xã Khả Cửu được truyền dạy, hướng dẫn kỹ năng thực hành nghi lễ, nghi thức trình diễn trong Tết cơm mới, các trò chơi dân gian như kéo co, ném còn, đi cà kheo, bắn nỏ và nghệ thuật trình diễn dân gian.
Các học viên cũng đã học được cách chế biến các món ăn Mường truyền thống và tập huấn phương pháp bảo tồn, khai thác ẩm thực gắn với phát triển du lịch cộng đồng.
Tiếp sức làm lan toả nét đẹp Mường truyền thống, Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam đã trực tiếp hỗ trợ trang phục, đạo cụ, nguyên liệu, vật tư và trang bị trao đổi kiến thức chuyên môn về bảo tồn văn hóa cho cộng đồng, giúp các học viên nâng cao kỹ năng, hiểu biết, góp phần lan tỏa mạnh mẽ trong công tác bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống, tạo nền tảng hình thành sản phẩm du lịch đặc thù, phát triển du lịch cộng đồng bền vững.
Việc khai thác và phát huy các giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc Mường, bao gồm di sản phi vật thể như Mo Mường, Chiêng Mường, lễ hội truyền thống, và các nét văn hóa vật thể như nhà sàn, trang phục, ẩm thực đang ngày càng hiệu quả. Mô hình du lịch sinh thái, nông nghiệp, du lịch cộng đồng và các sản phẩm OCOP, tạo thu nhập cho người dân các bản Mường đang được Nhà nước rất chú trọng qua những chương trình mục tiêu quốc gia.
Mô hình du lịch trải nghiệm cộng đồng được phát triển mạnh tại nhiều xã vùng Mường. Du khách không chỉ được xem trình diễn mà còn trực tiếp tham gia các hoạt động: học dệt, làm cơm lam, thưởng thức rượu cần, nghe kể chuyện cổ Mường và thử làm “người Mường một ngày”. Chính sự tương tác ấy giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa bản địa, đồng thời mở ra nguồn sinh kế mới cho cộng đồng dân cư.
Anh Đinh Văn Khánh – chủ ngôi nhà sàn cổ ở khu Chuôi (xã Khả Cửu) cho hay, anh vốn là thành viên kỳ cựu của CLB văn hoá dân tộc Mường ở địa phương, nhưng tham gia phát triển mô hình kinh tế du lịch cộng đồng mới được vài năm gần đây. Trước đây chỉ biết làm nông nghiệp thuần thúy, chưa am hiểu về làm du lịch cộng đồng, lúc đầu anh Khánh cũng gặp phải một số khó khăn về đón tiếp, bố trí, sắp xếp chỗ ăn, nghỉ, các hoạt động trải nghiệm cho du khách.
Đến nay, thông qua công tác xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, từ hỗ trợ vốn, đào tạo tập huấn làm du lịch cộng đồng của các cấp, chính quyền địa phương triển khai, anh Khánh không chỉ thuần thúy làm nông nghiệp mà đang ngày ngày đón những đoàn khách du lịch đến ngôi nhà sàn cổ của mình để tham quan kiến trúc độc đáo, rồi hướng dẫn du khách hòa mình tìm hiểu văn hóa Mường thông qua các hoạt động trải nghiệm cùng các thành viên CLB đánh cồng chiêng, thổi sáo, múa hát, đâm đuống, ném còn…; thưởng thức ẩm thực, món ăn đặc sản thịt chua, cá suối nướng, xôi ngũ sắc… do chính người bản địa làm.
“Trước đây cuộc sống nghèo, thiếu thốn lắm, từ khi làm du lịch cộng đồng, ai ai trong nhà, rồi thành viên CLB văn hóa đều phấn khởi. Các sản phẩm thổ cẩm đặc trưng, món ăn ngon đặc sản của người dân tộc được du khách thưởng thức, ưa thích chọn mua sắm làm quà…, nhờ vậy thu nhập tăng lên, đời sống cải thiện rõ rệt. Sung sướng, hạnh phúc nhất là mỗi lần đón tiếp khách du lịch đến trải nghiệm, nụ cười luôn luôn ngập tràn trên môi tất cả mọi người…” – anh Khánh tâm sự.
Hình thành điểm đến văn hóa – du lịch hấp dẫn
Những năm gần đây, du lịch cộng đồng tại Phú Thọ đã khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống, đặc biệt là văn hóa ẩm thực, làng nghề, lễ hội dân gian và các hoạt động trải nghiệm. Với xã Khả Cửu, nơi hơn 94% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số (chủ yếu là người Mường) du lịch cộng đồng đang thực sự trở thành một hướng phát triển quan trọng trong chiến lược kinh tế – xã hội của địa phương.
Ông Bùi Ngọc Hà – Phó Chủ tịch UBND xã Khả Cửu cho biết, xã đã thành lập và duy trì hoạt động 47 câu lạc bộ văn hóa dân tộc Mường và câu lạc bộ văn hóa các dân tộc khác; khôi phục nhiều bộ nhạc cụ, trang phục, công cụ sinh hoạt truyền thống. Đặc biệt, hai ngôi nhà sàn truyền thống tại trung tâm xã và nhiều nhà sàn cổ trong cộng đồng đã trở thành nơi sinh hoạt, tổ chức hoạt động văn hóa và phục vụ khách tham quan.
Nghị quyết đại hội Đảng bộ xã Khả Cửu nhiệm kỳ 2026 – 2030 đã xác định phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc dân tộc là khâu đột phá. Phó Chủ tịch UBND xã Khả Cửu Bùi Ngọc Hà kiến nghị Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam và tỉnh Phú Thọ tiếp tục quan tâm bố trí nguồn ngân sách để duy trì các câu lạc bộ văn hóa dân tộc, khôi phục giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể, qua đó phát huy tiềm năng du lịch cộng đồng tại địa phương.
“Đặc biệt, xã Khả Cửu mong muốn được hỗ trợ vốn đầu tư công để mở rộng quy mô dự án xây dựng điểm du lịch tiêu biểu vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại Khả Cửu (dự án hiện mới hoàn thành giai đoạn 1). Đây không chỉ là một hoạt động bảo tồn, gìn giữ bản sắc văn hóa Mường, mà còn là bước đi thiết thực nhằm cải thiện sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội địa phương; hướng tới mục tiêu đưa Khả Cửu trở thành điểm đến văn hóa – du lịch hấp dẫn và bền vững” – ông Hà nhấn mạnh.
Văn hóa Mường giàu bản sắc, có dấu ấn của người Việt cổ, thể hiện rõ nét qua tín ngưỡng đa thần, kiến trúc nhà sàn, ẩm thực độc đáo (cơm lam, rượu cần, cỗ lá mang đậm hương vị núi rừng với các món ăn dân dã như cơm lam, rượu cần, thịt chua), âm nhạc (cồng chiêng, dân ca Mường), hệ thống tri thức dân gian và các sử thi như “Đẻ đất – Đẻ nước”.
×
