Tiếng khèn Mông – âm thanh của cội nguồn
Khi mặt trời khuất dần sau núi, màn đêm buông xuống ở những triền đồi hùng vĩ của vùng cao Lào Cai. Giữa không gian se lạnh ấy, ở thôn Nà Chí Phàng, xã Lùng Phình (huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai cũ) có một âm thanh đặc biệt cất lên đều đặn như nhịp tim của bản làng.
Đó không phải là tiếng gió hú qua kẽ lá, cũng không phải tiếng suối reo vội vã, mà là tiếng khèn Mông, âm thanh của cội nguồn, của ký ức và của niềm hy vọng.
Tiếng khèn len lỏi qua màn sương, vang vọng từ căn nhà trình tường truyền thống của nghệ nhân Giàng Dín Páo.
Tại đây, thời gian như chậm lại. Không ồn ào, không vội vã, người nghệ nhân già Giàng Dín Páo đang cẩn thận, tỉ mỉ chỉ dạy từng thế khèn, từng nhịp lấy hơi, trao truyền lại báu vật tinh thần vô giá của dân tộc mình cho lớp thế hệ trẻ.
Khèn Mông không chỉ là một nhạc cụ, mà là hơi thở được gửi gắm từ sáu ống trúc, kết nối bằng những thanh đồng mỏng manh, tạo nên một dải âm thanh huyền hoặc có lúc trầm buồn như tiếng than thở của đất mẹ, có lúc lại bay bổng, réo rắt như tiếng gọi của đại ngàn.
Trong triết lý sống của người Mông, cây khèn mang sứ mệnh thiêng liêng. Nó là cầu nối giữa cõi trần và thế giới tâm linh.
Người Mông tin rằng, tiếng khèn đưa linh hồn người đã khuất về với tổ tiên, để giải thoát họ khỏi nỗi vương vấn trần thế.
Tiếng khèn đi cùng một người Mông từ khi lọt lòng cho đến hơi thở cuối cùng, là ngôn ngữ tinh túy nhất để họ bày tỏ niềm vui, nỗi buồn, tình yêu đôi lứa và sự kính trọng với cội nguồn.
Với hơn 360 bài khèn đã được lưu giữ qua nhiều đời, mỗi bài là một câu chuyện, một quy tắc sống, một khúc ca văn hóa.
Như lời trăn trở của ông Giàng Dín Páo: “Mình phải học cái này, học được thì mình mới hiểu được cái văn hoá đồng bào Mông. Mình không học được thổi khèn Mông như thế thì đời này biết, đời sau là không biết rồi”.
Ông Giàng Dín Páo là người giữ lửa và quan trọng nhất ở thôn Nà Chí Phàng. Anh Cư Seo Quáng, Bí thư Chi bộ thôn Nà Chí Phàng đã gọi ông Pao là “một người thầy, một người cha”, người gánh vác sứ mệnh trao truyền văn hóa.
Anh Cư Seo Quáng cho biết: “Ngày xưa có nhiều nghệ nhân nhưng một số người đã mất. Bây giờ còn mỗi nghệ nhân Dín Páo, vai trò như một người thầy, một người cha, góp phần lưu giữ và truyền tải được tiếng khèn, điệu múa khèn cho thế hệ trẻ”.
Truyền dạy tiếng khèn Mông cho thế hệ trẻ
Lớp học khèn của ông Páo diễn ra trong không khí ấm cúng, dưới ánh đèn vàng lay động. Đó là một lớp học đặc biệt, không bảng đen, không phấn trắng, chỉ có tình yêu vô bờ bến với văn hóa dân tộc.
Học trò của ông có đủ mọi lứa tuổi, từ cậu bé Hoàng Văn Vương, em học sinh cấp 2 mới học khèn được một tháng, đến những thanh niên đã lập gia đình như anh Giàng Seo Say.
Mỗi học trò mang một tính cách, một hoàn cảnh khác nhau, nhưng tất cả đều được ông Páo kiên nhẫn chỉ dạy.
Em Hoàng Văn Vương, thôn Nà Chí Phàng, xã Lùng Phình chia sẻ: “Con ra đây học khèn được 1 tháng rồi, ông dạy con cách thổi, cách lấy hơi và các bài khèn, con cảm thấy rất vui”.
Với người thanh niên như Giàng Seo Say, việc học khèn là sự cân bằng giữa cuộc sống mưu sinh và trách nhiệm truyền thống.
Anh Say bảo: “Ban ngày tôi vẫn đi làm nương, tối thì ra đây cùng chú Páo học khèn. Chú Páo dạy tôi học được 30 bài rồi”.
Anh không chỉ là học trò mà đã trở thành người kế thừa, gánh vác một phần trách nhiệm tâm linh, xã hội của cộng đồng.
Đến nay, bằng tâm huyết vô tận, ông Páo đã tổ chức được bốn lớp truyền dạy cho trên 60 người. Con số này không chỉ là thống kê về học viên, mà là 60 ngọn lửa được thắp lên để tiếp tục gìn giữ tiếng khèn quê hương Lùng Phình.
Việc gìn giữ tiếng khèn Mông tại Nà Chí Phàng không phải là một hoạt động đơn lẻ, mà là sự đồng lòng của cả cộng đồng. Đó là sự thấu hiểu về tầm quan trọng của văn hóa đối với bản sắc dân tộc.
Những thế hệ học trò của ông Páo không chỉ thổi khèn trong căn nhà cũ. Họ đã mang tiếng khèn vào cuộc sống mới, góp mặt trong các ngày lễ, hội của thôn, của xã.
Tiếng khèn văn hóa, văn nghệ vang lên không chỉ làm giàu thêm đời sống tinh thần của cộng đồng. Tiếng khèn Mông là lời ru trầm ấm, là khúc ca tình tự lãng mạn của đôi trai gái và bản hùng ca bi tráng của lễ tiễn đưa, sẽ mãi mãi là hơi thở bất tử của núi rừng Lào Cai.
Nhờ tâm huyết, trách nhiệm của những nghệ nhân như ông Giàng Dín Páo, cùng sự chung tay của bà con Nà Chí Phàng, tiếng khèn vẫn đều đặn vang lên, không chỉ giữ lại một loại hình nghệ thuật, mà còn giúp thế hệ hôm nay và mai sau thêm yêu, thêm hiểu về cội nguồn dân tộc mình, để bản sắc Mông mãi mãi rực rỡ và vững vàng như chính những đỉnh núi cao nơi đây.
×
