Khi tôi ngạc nhiên hỏi vì sao con nghĩ vậy, con trả lời: “Vì các chú Rapper với Youtuber con xem, hầu như chú nào chả thế!”.
Câu hỏi của con đưa tôi về những năm tháng tuổi thơ, khi ấy chưa có TV, phương tiện truyền thông đại chúng của cả nhà chỉ là một cái radio nhỏ. Ở đó, tôi lần đầu tiên nghe Hà Nội mùa vắng những cơn mưa (Trương Quý Hải) và ao ước một ngày đặt chân tới Thủ đô, nghe Lời chưa nói (Xuân Phương) rồi mơ mộng về những ngày tháng sinh viên tươi đẹp. Những ngày không đủ đầy, cũng chẳng gọi là văn minh, nhưng chúng tôi vẫn lớn lên – trong trẻo, đẹp đẽ, giàu khát vọng.
Thế rồi giờ đây, rất nhiều lần tôi loay hoay trong việc nói thế nào với con mình về cách tiếp thu các sản phẩm văn hóa, khi những nội dung phản cảm xuất hiện thường ngày trên mạng xã hội. Loạt bản rap thản nhiên nói về chất gây nghiện như thứ đồ “thời thượng”; không ít “nghệ sĩ” thản nhiên dùng toàn ngôn từ bậy bạ đáp trả bình luận của công chúng, vỗ ngực ta “sống thật” và được một bộ phận tung hô, vài YouTuber văng tục “như một thói quen”, trong những phiên livestream hàng trăm ngàn người theo dõi.
Không thể cấm đoán người trẻ, cũng chẳng thể nói với họ rằng đó là những thứ thường tình. Nhưng vấn đề là làm thế nào để chia sẻ của chúng ta trở nên thuyết phục?
Công văn của Ban Tuyên giáo và Ban Dân vận Thành ủy TPHCM yêu cầu đẩy mạnh công tác định hướng, chấn chỉnh các hoạt động âm nhạc có biểu hiện lệch chuẩn văn hóa gần đây – có lẽ chính là thứ mà những phụ huynh như tôi mong đợi sau nhiều ngày trăn trở về những điều như thế. Văn bản ấy khơi lại một câu hỏi không mới, nhưng chưa bao giờ cũ: Người nghệ sĩ có trách nhiệm đến đâu với cộng đồng, với những gì họ nói và làm trước công chúng?
Những ngày qua, một số ý kiến cho rằng đó là sự “phong sát”, “trừng phạt” những nghệ sĩ lệch chuẩn, tôi thì không quan niệm nặng nề như vậy. Với tôi, văn bản này cũng như việc Sở Văn hóa & Thể thao Hà Nội làm việc với ca sĩ Jack gần đây đơn thuần là sự nhắc nhớ cần thiết về giới hạn cần có của ngôn từ trong sáng tạo nghệ sĩ.
Mỗi con người chúng ta đều có thể có những khoảnh khắc hành động/ lời nói không chuẩn mực, thế nhưng phát ngôn, hành động của nghệ sĩ, đặc biệt khi được chủ động thể hiện trước hàng nghìn khán giả đều mang sức ảnh hưởng xã hội nhất định.
Danh xưng “nghệ sĩ” không chỉ đến từ khả năng sáng tạo, mà còn từ cách họ lan toả giá trị tốt đẹp, góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần của cộng đồng. Khi ngôn từ, hình ảnh hay cách biểu diễn đi quá giới hạn, nó không chỉ gây phản cảm, mà còn làm sai lệch cách nhìn của công chúng (đặc biệt là giới trẻ) vào giá trị văn hóa, nghệ thuật, đạo đức trong xã hội.
Trong bối cảnh mạng xã hội bùng nổ, loạt sản phẩm theo “trend” bất chấp ra đời, những quyết định chấn chỉnh kịp thời về văn hóa – nghệ thuật là cần thiết nhằm khẳng định rằng vẫn còn những ranh giới không thể bị xóa nhòa. Không ai bị “phong sát” chỉ vì một sai lầm, nhưng cũng không ai được phép coi thường chuẩn mực chung.
Sự nhắc nhở dành cho Jack, Bình Gold, Andree, GDucky, Hoàng Tôn… những ngày gần đây truyền tải thông điệp mạnh mẽ: Nghệ sĩ có quyền sáng tạo, nhưng cũng có nghĩa vụ giữ gìn văn hóa.
Thế nhưng, bên cạnh việc răn đe, xử lý vi phạm, cơ quan quản lý cũng cần tạo môi trường minh bạch, công bằng để người nghệ sĩ được sửa sai và trưởng thành. Và khán giả – những người nắm trong tay quyền lựa chọn, họ cũng cần tỉnh táo hơn trong cách tiếp nhận, ủng hộ và phán xét.
Sản phẩm văn hóa không đơn thuần là thứ để thưởng thức rồi lãng quên. Người làm văn hóa là người góp phần tạo nên cách chúng ta sống, ứng xử và giữ gìn những giới hạn làm nên sự văn minh trong xã hội.
Nói về điều này, tôi luôn nhớ những lời mà nhạc sĩ, NSND Thế Hiển tâm sự với tôi trong cuộc gặp gỡ cuối cùng của tôi với ông: “Mỗi lứa tuổi đều sẽ có thể loại âm nhạc dành cho lứa tuổi đó. Những người trẻ hiện tại thích những ca khúc đơn giản, dễ nghe, dễ thuộc, điều đó không sao cả.
Tôi chỉ mong những người sáng tác sẽ tránh đi những vấn đề tầm thường, tục tĩu, những ca từ không đẹp, mang tới suy nghĩ bậy bạ và bế tắc. Cũng là mất công tư duy, suy nghĩ để sáng tác ra tác phẩm, tại sao ta lại tư duy những cái bậy bạ. Sao ta không dành thời gian đó để tư duy cái hay, vừa cho mình cũng là cho cuộc sống này?”.
×
